Titel

De Norbertuspoort: van graanschuur tot Onroerenderfgoedprijs?

Van graanschuur tot Onroerenderfgoedprijs?

De Norbertuspoort.

De Norbertuspoort, die de abdij verbindt met het landbouwgebied, is een van de drie laureaten voor de vierde editie van de Onroerenderfgoedprijs. De poort, in een vorig leven een graanschuur, herbergt de ‘Library of Voices’ van de Alamire Foundation. “We bestuderen en valoriseren er muzikaal erfgoed”.

Elk jaar plaatst de Onroerenderfgoedprijs bijzondere onroerend erfgoedprojecten in de kijker. Dit jaar ligt de nadruk op erfgoed dat in de regel niet publiek toegankelijk is. Uit de negentien kandidaten selecteerde een externe jury drie laureaten: het gildehuis van de Vrije Schippers in Gent, Hof Ter Beemt in Zingem en de Norbertuspoort in... Abdij van Park. Ook jij kan stemmen voor de Publieksprijs.

Alamire Foundation

Sinds 2018 huist in de Norbertuspoort huist de internationaal vermaarde Alamire Foundation. De organisatie vervult een voortrekkersrol in het onderzoek naar muziek uit de Lage Landen. In hun projecten komen de polyfonie en het gregoriaanse repertoire aan bod. “Met innovatieve middelen onderzoeken we muziekhandschriften, eeuwenoude drukken en muziekfragmenten van over de hele wereld. Zo brengen we alle puzzelstukken samen.”

"We brengen alle puzzelstukken samen."
Bart Demuyt staat bij het Leuven Chansonnier

Aan het woord is Bart Demuyt, directeur Alamire Foundation en sinds 2016 ook Senior Innovation Manager of Musical Heritage van de KU Leuven. Hij werkt sinds 2011 in de Mariapoort van de abdij, waar Alamire het ‘Huis van de Polyfonie’ opstartte. Dat huis is een trekpleister voor mensen uit het onderzoeksveld én mensen uit de muziekpraktijk.

Open huis en ontmoetingsplek

En sinds kort is er dus ook de Library of Voices, een hedendaagse ontmoetingsplek waarin zowel boek, digitaal beeld als geluid met de nieuwste technieken worden ontsloten. Ze verrees in de Norbertuspoort, in 2018. “De restauratie gebeurde i.s.m. de technische diensten van de KU Leuven en was een huzarenstukje. De vloeren zijn opgehoogd, verwarming werd aangelegd, er lopen honderden kabels… Ook de bibliotheekrekken zijn minutieus op maat gemaakt. We hebben daardoor zelfs bezoek gehad van de Orde van de Schrijnwerkers!”, glimlacht Demuyt.

“In de Library of Voices bestuderen en valoriseren we muzikaal erfgoed”, legt hij uit. “Het is een open huis, dat toegang verleent aan experts en af & toe ook aan het brede publiek. We willen hen kennis laten maken met het muzikale erfgoed van de Lage Landen. Dat doen we samen met de Onderzoekseenheid Musicologie en de ingenieurs van ESAT (KU Leuven), die het Sound Lab en het datacenter mee uitbouwen.”

De Library of Voices van de Alamire Foundation

Rijke collectie

Wat je zoal in de bibliotheek kan vinden? “We hebben een rijke collectie standaardwerken over polyfonie en gregoriaanse muziek. Er zijn ook privé-verzamelingen die gedoneerd zijn, zoals die van Dirk Snellings, de te vroeg gestorven artistiek leider van ‘Capilla Flamenca’. En we hebben het ‘Leuvens chansonnier’ in langdurig bruikleen. Dat unieke kleine boekje dateert uit de vijftiende eeuw en bevat 50 meerstemmige liederen uit de traditie van de Franco-Vlaamse polyfonie, waarvan 12 unieke stukken die tot voor kort in geen enkele andere bron te vinden waren”, duidt Demuyt.

De collectie breidt bovendien nog uit. “Vorige winter ontdekten we een interessant antifonarium dat evenals het Leuven Chansonnier werd aangekocht door de Koning Boudewijnstichting. In dit geval dus een gregoriaans manuscript, en het bijzondere is dat we vermoeden dat het hier in de buurt is gemaakt. Tussen de muziek staan teksten van Jérôme de Moravie, een middeleeuws muziektheoreticus. Het aantreffen van deze teksten is een zeldzaam gegeven dat nu verder door de Alamire Foundation onderzocht wordt”, aldus Demuyt.

De Library of Voices van de Alamire Foundation

Laboratorium

De Library of Voices is meer dan een bibliotheek. Het is ook een sound laboratorium. “Er is op de eerste verdieping een analytisch sound labo met twintig luidsprekers en een hoogtechnologisch scherm. In het labo laten we vocale polyfonie beluisteren, waarbij je elke zanger op een andere plek in de ruimte zal horen. Je kan ook stemmen ‘selecteren’ en op die manier kan groeperen. Zo kunnen we meer inzicht geven in polyfonie en deze meerstemmige muziek ontrafelen en beter begrijpen.”

Alamire heeft ook een rondreizend digitaal labo (Alamire Digital Lab) en een interactief sound labo, op de tweede verdieping van de Norbertuspoort. Dat sound lab telt maar liefst 28 luidsprekers, zes microfoons en een groot scherm. “Daarop visualiseren we manuscripten die zich elders bevinden, maar die zijn gedigitaliseerd met ons Alamire Digital Lab. We bestuderen die muziekstukken met ons vocaal ensemble, Park Collegium, dat de muziektaal uit de middeleeuwen kan ontcijferen en onmiddellijk zingen.”

En zo ontsluit de Alamire Foundation muziek die dreigde vergeten te worden. “En daar blijft het niet bij: we kunnen de gezangen van een ensemble in het Sound Lab opnemen en in real time opnieuw de laboruimte insturen weliswaar aangepast naar het akoestische patroon van de ruimte waarvoor de manuscripten oorspronkelijk werden geschreven. Dat is uniek in de wereld”, besluit Demuyt.

De ‘Library of Voices’ is enkel toegankelijk op afspraak. Ter gelegenheid van de Open Monumentendag (8 september) geeft de Alamire Foundation wel demonstraties in Maria -en Norbertuspoort.

Op de site van de Vlaamse overheid kan je nog tot 8 september stemmen voor de Publieksprijs.