Titel

Verhalen uit Abdij van Park: beiaardier Luc

“Vredesbeiaard komt er dankzij een opeenvolging van gelukkige toevalligheden”

Luc Rombouts speelt op de universiteitsbeiaard.
Luc op de universiteitsbeiaard.

Op 11 november weerklinkt de nieuwe Vredesbeiaard vanuit de toren van de abdijkerk. Een unieke gebeurtenis, want het is de eerste reconstructie van een historische beiaard in de geschiedenis. Eén man zal blinken van trots: universiteitsbeiaardier Luc Rombouts, die mee aan de basis van de reconstructie ligt.

Beiaardier Luc Rombouts is afkomstig uit Hasselt en woont momenteel in het Kempense Zoersel. Maar hij studeerde in Leuven, en bleef voor altijd verbonden aan de Dijlestad. “Als universiteitsbeiaardier ben ik 2 à 4 dagen in Leuven”, duidt hij. “En de Abdij van Park is niet zo ver van het Groot Begijnhof of het Ladeuzeplein, waar ik beiaard speel. Ik kom er graag om te genieten van de unieke omgeving.”

Wanneer heb je de Abdij van Park leren kennen?

Ik heb de abdij voor het eerst bezocht toen ik op de middelbare school zat. Ik volgde toen pianolessen aan het Stedelijk Conservatorium van Hasselt. Voor zomerlessen reed mijn vader me over en weer naar Korbeek-Lo, waar mijn pianoleraar woonde. Om zo’n dag aangenamer te maken, toonde die ons enkele interessante zaken in de buurt. Zo zijn wij ook aan de Abdij van Park terechtgekomen.

Ben je er vaak teruggekeerd?

Ja, want het is een groene enclave, een eilandje binnen de drukte van de stad. De organisaties die hier actief zijn, leven in harmonie met het verleden. Ik denk aan PARCUM, het CRKC, de bio-boerderij, de Alamire Foundation,… Die hebben geen directe band met het kloosterleven, maar toch zijn ze een logisch verlengde van wat er zich vroeger afspeelde in de abdij.

"Ik heb nog nooit een plek gekend waar zoveel samenhorigheid rond is."

Er zijn enorm veel mensen verbonden met de abdij: ze hebben er hun trouwfoto’s laten maken, ze hebben er op kot gezeten… Ik heb nog nooit een plek gekend waar zoveel samenhorigheid rond is.

De vredesbeiaard.
De vredesbeiaard in de klokkentoren.

En te zeggen dat er deze site enkele decennia geleden bijna was verdwenen, want toen was ze in zwaar verval. Nu is het een van de best bewaarde abdijcomplexen van West-Europa.

Er komt nu zelfs nog iets bij dat niet bewaard is gebleven: binnenkort weerklinkt de Vredesbeiaard op de abdijsite.

Klopt. Een unieke gebeurtenis, want het is de eerste reconstructie van een historische beiaard in de geschiedenis. En dat dankzij een opeenvolging van toevalligheden.

Hoezo?

Wel, zelfs mijn passie voor de beiaard is berust op toeval. Aan het einde van mijn studententijd wou ik graag een nieuw muziekinstrument leren. Net toen, in 1983, werd de beiaard van de bibliotheektoren gerestaureerd en wees een kotgenoot mij op een artikel waarin beiaardlessen aan de KU Leuven werden aangekondigd. Ik heb niet lang getwijfeld. Een jaar later ging ik naar de Mechelse beiaardschool, waar ik tijdens de lessen beiaardgeschiedenis de Abdij van Park weer tegenkwam.

Was de beiaard in de Abdij van Park dan van historische waarde?

Absoluut. Toen ging men ervan uit dat hier de eerste automatische beiaardmelodie weerklonk, een mijlpaal in de geschiedenis van de beiaard. In 1479 al speelde elk uur een Maria-hymne, omdat de norbertijnen een bijzondere verering hebben voor Maria. Dat stond in kronieken beschreven. Ik ben er later wel achter gekomen dat er in Engeland nog eentje vroeger was (lacht). Opmerkelijk, want de beiaard is ontstaan in de Lage Landen.

"In 1479 al speelde elk uur een Maria-hymne op de abdijsite - een mijlpaal in de beiaardgeschiedenis."

Het leverde de beiaard wel een vermelding op in de tentoonstelling ‘Vijf eeuwen klokken en klokkengieters in Leuven'.

Klopt, in 1990 was dat. Toen heb ik een stukje geschreven over de klokken en de beiaard van de Abdij van Park.

Luc Rombouts met de burgemeesters van Leuven en Neuss bij klokkengieterij Eijsbouts
Luc met de burgemeesters van Leuven en Neuss.

De beiaard werd in 1730 aangekocht door prelaat Hieronymus de Waersegghere. In 1811 is de beiaard naar de Sint-Pieterskerk verhuisd, waar hij in 1914 verwoest werd in de Brand van Leuven. Ik besloot toen dat er misschien opnieuw een beiaard zou moeten komen in de Abdij van Park. Dat was meer een boutade, want erg realistisch was dat niet.

Hoe is het dan in zijn werk gegaan?

In 2012 kwam het idee opnieuw naar boven, na een lezing voor de vzw Vrienden van de Abdij van ’t Park. Ik heb toen gesproken met Jos Daniëls, voorzitter van het beheerscomité van de Abdij van Park. Jos was in een ver verleden mijn baas, toen hij ABB Verzekeringen leidde. Hij zocht toentertijd naar een geschenk voor de stad, n.a.v. 75 jaar ABB.

Met de Leuvense klokken- en beiaardvereniging Campanae Lovanienses hebben we toen het idee van een nieuwe ‘Meester Jan’ geopperd. Dat is het beeld dat tot in de late middeleeuwen de uren sloeg op de Sint-Pieterskerk. In de 16de eeuw is hij echter teloorgegaan, samen met een deel van de toren. Daarom heeft ABB Verzekeringen in 1998 een nieuwe, vergulde Meester Jan cadeau gedaan aan de stad Leuven.

De plannen voor de klokkenstoel.
De plannen voor de klokkenstoel.

En met de beiaard wilde je eenzelfde verhaal realiseren in de Abdij van Park?

Erg concreet was dat plan niet, hoor (glimlacht). Een beiaard reconstrueren is ook andere koek dan een beeld met één klok. Fundraising voor een beiaard is niet evident, en de stad Leuven had al vier beiaarden. Er was echter het gelukkig toeval dat Jens Metzdorf, de stadsarchivaris van de Duitse stad Neuss, in die periode ontdekte dat soldaten van zijn stad in 1914 een zware verantwoordelijkheid droegen in de Brand van Leuven, waarin ook de beiaard is verwoest. Zo zijn er gesprekken opgestart, via het Stadsarchief, en hebben de steden Leuven en Neuss besloten er een vredesmonument van te maken.

De beiaard wordt een exacte replica van de beiaard van 1730. Waar heb je die plannen vandaan gehaald?

Opnieuw door een gelukkig toeval. De maten en vorm van de 40 oorspronkelijke klokken en klepels zijn rond 1880 opgetekend door klokkengieter Constant Sergeys. Zijn kleinzoon Jacques, de laatste Belgische klokkengieter, had dat boekje nog ergens in zijn archief. Ik was vorig jaar bij hem op bezoek, en hij vertelde me dat hij nog iets teruggevonden had van de beiaard in de Abdij van Park. Nota bene: dat was toen het project al liep! Bij klokkengieterij Eijsbouts waren ze wild enthousiast toen ze dat onder ogen kregen. Zo komen we binnenkort opnieuw tot het klankbeeld van vroeger.

De klokjes die tot voor kort in de abdijtoren hingen.
De klokjes die tot voor kort in de abdijtoren hingen.

Ik ben ook goed geholpen door de vrijwilligers van het abdijarchief. Die hebben de voorbije jaren veel getranscribeerd, wat me hielp in mijn zoektocht.

Hoe ver staat het project nu?

Op 10 september kwamen de klokken naar hier. De prior, pater Jef, heeft ze daarop gezegend. Op 11 en 12 september stonden de klokken op de centrale binnenplaats van de abdij. Duizenden mensen zijn ze komen bewonderen. Daarna zijn de 40 klokken in de toren gehesen. Specialisten hebben ze gemonteerd, en sinds begin oktober kon ik er op oefenen.

Ik heb eerst gerepeteerd op een speciaal oefenklavier, dat in de Sint-Jan-de-Evangelistkerk staat. Dat was nodig, want het klavier van deze beiaard wijkt een beetje af van huidige beiaardklavieren. De pedaaltoetsen liggen bijvoorbeeld wat meer naar links en de stokken van het handklavier liggen ook ietsje dichter bij elkaar. Buurtbewoners hebben dus ongetwijfeld af en toe een valse noot gehoord (lacht).

"Buurtbewoners hebben ongetwijfeld af en toe een valse noot gehoord"

 

En de plechtige inhuldiging volgt op 11 november?

Klopt. Op 11 november 2018 wordt 100 jaar wapenstilstand herdacht. Daarom zullen alle klokken in het land luiden om 11u. Een kwartier later volgt de officiële inhuldiging van de Vredesbeiaard, waarop de schenkers uit Leuven en Neuss worden uitgenodigd. ‘s Namiddags is er een beiaardhappening, met onder meer rondleidingen en drie beiaardconcerten van een half uur. We ontvangen Carl Van Eyndhoven, stadsbeiaardier van Mol, en Arie Abbenes, de voormalige Utrechtse stadsbeiaardier en historisch adviseur van de Vredesbeiaard. Ik neem er ook eentje voor mijn rekening.

De klokken van de beiaard hangen in de toren.
De klokken van de beiaard in de klokkentoren.

Ik ga op 11 november onder andere 'A Sacred Suite' spelen. Dat is een beiaardwerk dat beiaardier Geert D'hollander speciaal voor de gelegenheid heeft gecomponeerd. Het is een heel mooi werk, gebaseerd op drie gregoriaanse thema’s die in de 16de eeuw weerklonken op norbertijnenbeiaarden. De stad Leuven zal dat stuk ook verspreiden en aan beiaardiers wereldwijd verzoeken om het te spelen op 11 november.

Gaan jullie alleen vredesliederen spelen?

Nee: we gaan enkele vredesliederen spelen, maar we willen ook andere muzikale mogelijkheden van de beiaard tonen. In Zuid-Nederlandse abdijen werd trouwens veel wereldse muziek gespeeld. De paters genoten op die manier van een beetje ontspanning.

Er was wel een publieke oproep tot vredesliederen, die we willen programmeren op de automaat. Die zal overdag de voortgang van de tijd muzikaal begeleiden. We kregen  suggesties als de ‘Ode an die Freude’ van Beethoven, maar ook ‘Masters of war’ van Bob Dylan. Op bepaalde momenten in het jaar, zoals de Internationale dag van de Vrede en Wapenstilstand, zal de beiaard die muziek ook spelen. Zo zal hij zijn vredesmissie vervullen en de geest van de abdijsite weerspiegelen.

Blijf op de hoogte van alle Vredesbeiaardnieuws en -concerten en word lid van de Facebookgroep 'Vredesbeiaard Abdij van Park' !