Titel

Verhalen uit Abdij van Park: beiaardier Luc

“Vredesbeiaard komt er dankzij een opeenvolging van gelukkige toevalligheden”

Luc Rombouts speelt op de universiteitsbeiaard.
Luc op de universiteitsbeiaard.

Op 11 november weerklinkt de nieuwe Vredesbeiaard vanuit de toren van de abdijkerk. Een unieke gebeurtenis, want het is de eerste reconstructie van een historische beiaard in de geschiedenis. Eén man zal blinken van trots: universiteitsbeiaardier Luc Rombouts, die mee aan de basis van de reconstructie ligt.

Beiaardier Luc Rombouts is afkomstig uit Hasselt en woont momenteel in het Kempense Zoersel. Maar hij studeerde in Leuven, en bleef voor altijd verbonden aan de Dijlestad. “Als universiteitsbeiaardier ben ik 2 à 4 dagen in Leuven”, duidt hij. “En de Abdij van Park is niet zo ver van het Groot Begijnhof of het Ladeuzeplein, waar ik beiaard speel. Ik kom er graag om te genieten van de unieke omgeving.”

Wanneer heb je de Abdij van Park leren kennen?

Ik heb de abdij voor het eerst bezocht toen ik op de middelbare school zat. Ik volgde toen pianolessen aan het Stedelijk Conservatorium van Hasselt. Voor zomerlessen reed mijn vader me over en weer naar Korbeek-Lo, waar mijn pianoleraar woonde. Om zo’n dag aangenamer te maken, toonde die ons enkele interessante zaken in de buurt. Zo zijn wij ook aan de Abdij van Park terechtgekomen.

Ben je er vaak teruggekeerd?

Ja, want het is een groene enclave, een eilandje binnen de drukte van de stad. Je vindt hier functies die niet monastiek zijn, maar wel in harmonie zijn met het leven van vroeger. Ik denk aan PARCUM, het CRKC, de bio-boerderij, de Alamire Foundation,… Die hebben geen directe band met het kloosterleven, maar toch zijn ze een logisch verlengde van wat er zich vroeger afspeelde in de abdij.

"Ik heb nog nooit een plek gekend waar zoveel samenhorigheid rond is."

Er zijn enorm veel mensen verbonden met de abdij: ze hebben er hun trouwfoto’s laten maken, ze hebben er op kot gezeten… Ik heb nog nooit een plek gekend waar zoveel samenhorigheid rond is. En voor hetzelfde geld was deze site enkele decennia geleden verdwenen, want toen was ze in zwaar verval. Nu is het een van de best bewaarde abdijcomplexen van West-Europa.

Luc Rombouts speelt op de beiaard.
Luc speelt beiaard.

En nu komt er zelfs nog iets bij dat niet bewaard was: binnenkort weerklinkt de Vredesbeiaard op de abdijsite.

Klopt. Een unieke gebeurtenis, want het is de eerste reconstructie van een historische beiaard in de geschiedenis. En dat dankzij een opeenvolging van toevalligheden.

Hoezo?

Wel, zelfs mijn passie voor de beiaard is berust op toeval. Aan het einde van mijn studententijd wou ik graag een nieuw muziekinstrument leren. Net toen, in 1983, werd de beiaard van de bibliotheektoren gerestaureerd en wees een kotgenoot mij op een artikel waarin beiaardlessen aan de KU Leuven werden aangekondigd. Ik heb niet lang getwijfeld. Een jaar later ging ik naar de Mechelse beiaardschool, waar ik tijdens de lessen beiaardgeschiedenis de Abdij van Park weer tegenkwam.

Was de beiaard in de Abdij van Park dan van historische waarde?

Absoluut. Toen ging men ervan uit dat hier de eerste automatische beiaardmelodie weerklonk, een mijlpaal in de geschiedenis van de beiaard. In 1479 al speelde elk uur een Maria-hymne, omdat de norbertijnen een bijzondere verering hebben voor Maria. Dat stond in kronieken beschreven. Ik ben er later wel achter gekomen dat er in Engeland nog eentje vroeger was (lacht). Opmerkelijk, want de beiaard is ontstaan in de Lage Landen.

"In 1479 al speelde elk uur een Maria-hymne op de abdijsite - een mijlpaal in de beiaardgeschiedenis."

Het leverde de beiaard wel een vermelding op in de tentoonstelling ‘Vijf eeuwen klokken en klokkengieters in Leuven'.

Klopt, in 1990 was dat. Toen heb ik een stukje geschreven over de klokken en de beiaard van de Abdij van Park. Hij werd in 1730 aangekocht door prelaat Hieronymus de Waersegghere. In 1811 is de beiaard naar de Sint-Pieterskerk verhuisd, waar hij in 1914 verwoest werd in de Brand van Leuven. Ik besloot toen dat er misschien opnieuw een beiaard zou moeten komen in de Abdij van Park. Dat was meer een boutade, want erg realistisch was dat niet.

Luc Rombouts met de burgemeesters van Leuven en Neuss bij klokkengieterij Eijsbouts
Luc met de burgemeesters van Leuven en Neuss.

Hoe is het dan in zijn werk gegaan?

In 2012 kwam het idee opnieuw naar boven, na een lezing voor de vzw Vrienden van de Abdij van ’t Park. Ik heb toen gesproken met Jos Daniëls, voorzitter van het beheerscomité van de Abdij van Park. Jos was in een ver verleden mijn baas, toen hij ABB Verzekeringen leidde. Hij zocht toentertijd naar een geschenk voor de stad, n.a.v. 75 jaar ABB. Met de Leuvense klokken- en beiaardvereniging Campanae Lovanienses hebben we toen het idee van een nieuwe ‘Meester Jan’ geopperd. Dat is het beeld dat tot in de late middeleeuwen de uren sloeg op de Sint-Pieterskerk. In de 16de eeuw is hij echter teloorgegaan, samen met een deel van de toren. Daarom heeft ABB Verzekeringen in 1998 een nieuwe, vergulde Meester Jan cadeau gedaan aan de stad Leuven.

En met de beiaard wilde je eenzelfde verhaal realiseren in de Abdij van Park?

Erg concreet was dat plan niet, hoor (glimlacht). Een beiaard reconstrueren is ook andere koek dan een beeld met één klok. Fundraising voor een beiaard is niet evident, en de stad Leuven had al vier beiaarden. Er was echter het gelukkig toeval dat Jens Metzdorf, de stadsarchivaris van de Duitse stad Neuss, in die periode ontdekte dat soldaten van zijn stad in 1914 een zware verantwoordelijkheid droegen in de Brand van Leuven, waarin ook de beiaard is verwoest. Zo zijn er gesprekken opgestart, via het Stadsarchief, en hebben de steden Leuven en Neuss besloten er een vredesmonument van te maken.

De plannen voor de klokkenstoel.
De plannen voor de klokkenstoel.

De beiaard wordt een exacte replica van de beiaard van 1730. Waar heb je die plannen vandaan gehaald?

Opnieuw door een gelukkig toeval. De maten en vorm van de 40 oorspronkelijke klokken en klepels zijn rond 1880 opgetekend door klokkengieter Constant Sergeys. Zijn kleinzoon Jacques, de laatste Belgische klokkengieter, had dat boekje nog ergens in zijn archief. Ik was vorig jaar bij hem op bezoek, en hij vertelde me dat hij nog iets teruggevonden had van de beiaard in de Abdij van Park. Nota bene: dat was toen het project al liep! Bij klokkengieterij Eijsbouts waren ze wild enthousiast toen ze dat onder ogen kregen. Zo komen we binnenkort opnieuw tot het klankbeeld van vroeger.

Ik ben ook goed geholpen door de vrijwilligers van het abdijarchief. Die hebben de voorbije jaren veel getranscribeerd, wat me hielp in mijn zoektocht.

Hoe ver staat het project nu?

De klokkenstoel staat al op zijn plaats, in het open gedeelte van de abdijtoren. De moderne voorslagklokjes die daar nog hingen, zijn naar beneden gehaald en zullen in de toekomst in de Abdij van Averbode klinken. Voorlopig is het dus heel stil op de site. Maar de nieuwe klokken zijn gegoten en gestemd – half augustus gaan we ze keuren.

De klokjes die tot voor kort in de abdijtoren hingen.
De klokjes die tot voor kort in de abdijtoren hingen.

Wanneer mogen we ze in de Abdij van Park verwachten?

Op 10 september komen de klokken naar hier. De prior, pater Jef, zal ze zegenen. Op 11 en 12 september staan de klokken op de centrale binnenplaats van de abdij. Dan kan iedereen ze komen bewonderen. Op 13 september worden de 40 klokken in de toren gehesen. Daarop volgt een kleine maand montagewerk, waarna we ongeveer een maand hebben om te oefenen, bij te regelen...

"Buurtbewoners hoeven zich niet meteen zorgen te maken als ze af en toe een valse noot horen."

Vanaf wanneer kunnen buurtbewoners zich dan aan beiaardklanken verwachten?

Vanaf 5 oktober. Ik ga eerst repeteren op een speciaal oefenklavier, dat in de Sint-Jan-de-Evangelistkerk komt te staan. Dat is nodig, want het klavier van deze beiaard wijkt een beetje af van huidige beiaardklavieren. De pedaaltoetsen liggen bijvoorbeeld wat meer naar links en de stokken van het handklavier liggen ook ietsje dichter bij elkaar. Buurtbewoners hoeven zich dus niet meteen zorgen te maken als ze in oktober af en toe een valse noot horen (lacht).

En de plechtige inhuldiging volgt op 11 november?

Klopt. Op 11 november 2018 wordt 100 jaar wapenstilstand herdacht. Daarom zullen alle klokken in het land luiden om 11u. Een kwartier later volgt de officiële inhuldiging van de Vredesbeiaard, waarop de schenkers uit Leuven en Neuss worden uitgenodigd. ‘s Namiddags is er een beiaardhappening, met onder meer rondleidingen en drie beiaardconcerten van een half uur. We ontvangen Carl Van Eyndhoven, stadsbeiaardier van Mol, en Arie Abbenes, de voormalige Utrechtse stadsbeiaardier en historisch adviseur van de Vredesbeiaard. Ik neem er ook eentje voor mijn rekening.

Ik ga op 11 november onder andere 'A Sacred Suite' spelen. Dat is een beiaardwerk dat beiaardier Geert D'hollander speciaal voor de gelegenheid heeft gecomponeerd. Het is een heel mooi werk, gebaseerd op drie gregoriaanse thema’s die in de 16de eeuw weerklonken op norbertijnenbeiaarden. De stad Leuven zal dat stuk ook verspreiden en aan beiaardiers wereldwijd verzoeken om het te spelen op 11 november.

Een van de klokken van de Vredesbeiaard.
Een klok van de Vredesbeiaard.

Gaan jullie alleen vredesliederen spelen?

Nee: we gaan enkele vredesliederen spelen, maar we willen ook andere muzikale mogelijkheden van de beiaard tonen. In Zuid-Nederlandse abdijen werd trouwens veel wereldse muziek gespeeld. De paters genoten op die manier van een beetje ontspanning.

Er is wel een publieke oproep tot vredesliederen, die we willen programmeren op de automaat. Die zal overdag de voortgang van de tijd muzikaal begeleiden. We kregen al suggesties als de ‘Ode an die Freude’ van Beethoven, maar ook ‘Masters of war’ van Bob Dylan. Op bepaalde momenten in het jaar, zoals de Internationale dag van de Vrede en Wapenstilstand, zal de beiaard die muziek ook spelen. Zo zal hij zijn vredesmissie vervullen en de geest van de abdijsite weerspiegelen.