250 middeleeuwse handschriften ontdekt in ons archief

Er zijn meer middeleeuwse handschriften in Vlaanderen dan oorspronkelijk gedacht. Dat blijkt uit een project van vzw Vlaamse Erfgoedbibliotheken. Hun team kwam begin maart snuisteren in ons abdij-archief. “We dachten hier zo’n 30 handschriften aan te treffen, maar klokten af op 250!”

Godfried Croenen aan de slag in de mobiele fotostudio.
Godfried Croenen aan de slag in de mobiele fotostudio.

Heb je een vraag over middeleeuwse handschriften? Eén adres: Godfried Croenen. Hij leerde de Abdij van Park midden jaren tachtig kennen, als student geschiedenis: “Voor mijn thesis heb ik toen jullie bibliotheek uitgepluisd. Ik deed onderzoek naar de middeleeuwse adel in het hertogdom Brabant. Ik heb daar later nog een doctoraat over geschreven, mede dankzij de schat aan informatie in jullie archief.”

Begin maart keerde Godfried terug naar onze abdij, ditmaal als projectleider van ‘Medieval Manuscripts in Flemish Collections’. “Onze vzw ontwikkelt projecten en expertise rond het bibliothecair erfgoed dat Vlaanderen rijk is. Het project dat ons naar de Abdij van Park brengt, draait rond middeleeuwse handschriften. We proberen die in kaart te brengen en maken er een online databank van”, legt Croenen uit.

Ik was verrast door het aantal bewaarde handschriften in de abdij.
Dit handschrift op perkament dateert uit de tiende eeuw. Het is een Latijnse vertaling van de Wereldkroniek van Eusebius, door de H. Hiëronymus.
Dit handschrift op perkament dateert uit de tiende eeuw. Het is een Latijnse vertaling van de Wereldkroniek van Eusebius, door de H. Hiëronymus.

Het archief van de abdij heeft een bijzonder rijke collectie. “Ik wist dat hier veel materiaal was uit de middeleeuwen, maar was toch verrast door het aantal bewaarde handschriften. We dachten er zo’n 30 aan te treffen, maar klokten af op 250 items - inclusief fragmenten. Vlaanderen telt veel meer handschriften dan we tot nu toe vermoedden. Eerst dacht ik dat onze catalogus er zo’n 2.500 zou bevatten, maar we zitten nu al aan bijna 4.000!”

In de Abdij van Park bevinden zich een aantal belangrijke bijbelhandschriften. Het MMFC-team zocht ook naar een Latijnse vertaling van de Wereldkroniek van Eusebius, door de H. Hiëronymus. “In 1970 schreef iemand, net als ik, een thesis op basis van het archief van Park. Hij beschreef daarin twee bladen afkomstig uit een handschrift op perkament, uit de tiende eeuw. De Abdij van Park is pas gesticht in 1129, dus het moet toen al een hele reis hebben afgelegd.”

Dozen met boekenkaften

In de catalogus die de vrijwilligers van ons archief eerder samenstelden, zat die bladen echter niet bij. “Er waren wel nog dozen met paperassen die de paters eeuwen geleden als boekenkaft gebruikten. Ze recycleerden die als het ware”, lacht Croenen. “Daarin zaten maar liefst 250 fragmenten. Het gaat om bijbelhandschriften, getijdenboeken… die krulden naar alle kanten. En het kostbare fragment van Hiëronymus zat er ook bij!”

Onze vrijwilligers hebben de fragmenten gesorteerd, beschreven en genummerd. “Ik wil hen daar nog eens hartelijk voor bedanken, want op die manier hebben we ook nog een ander fragment van dat tiende-eeuwse handschrift kunnen identificeren.”

Documenten met een verhaal

Vanwaar Croenens fascinatie voor oude handschriften? “Je kan wel dingen weten over een bepaalde periode, maar het is bijzonder fijn als dat ook tastbaar wordt. In het archief van Park zijn heel wat details bewaard gebleven, zoals rekeningen of een inventaris van goederen. Ik vind het super om die van dichtbij te zien. Misschien had ik archeoloog moeten worden”, lacht hij.

De abdij is een levend verleden dat ook nu niet stilstaat.
Een devoot gebed in het Middelnederlands uit de eerste helft van de 16de eeuw. Let vooral op de mooie randversiering volgens de ‘Gent-Brugse school’, en dan in het bijzonder op het haantje met een vestje :)
Een devoot gebed in het Middelnederlands uit de eerste helft van de 16de eeuw. Let vooral op de mooie randversiering volgens de ‘Gent-Brugse school’, en dan in het bijzonder op het haantje met een vestje :)

Om dezelfde reden komt Croenen graag op de abdijsite: “In de Abdij van Park wandel je echt in een brok geschiedenis. De site gaat terug naar 1129, maar je ziet aan de barokke gebouwen dat er veel is veranderd in de loop der jaren. Het is een levend verleden dat ook nu niet stilstaat - kijk maar naar de restauratiewerken.”

Ook muziek voor Alamire

Het team van Croenen heeft onderdelen van de handschriften in ons archief gefotografeerd met een mobiele fotostudio. “We doen dat op een soortgelijke manier als de Alamire Foundation. Die hebben we trouwens ook kunnen verblijden met de ontdekking van 40 bladen met Gregoriaanse muziek. Om maar te zeggen: zelfs voor specialisten is dit nog onontgonnen terrein.”

Het project van de vzw Vlaamse Erfgoedbibliotheken is wel nog lang niet klaar. “We zijn pas dit jaar begonnen – de Abdij van Park was onze eerste stop. We hadden nog 2 dagen fotograferen ingepland, maar zullen die even moeten uitstellen. Nu, we zijn wel even zoet met de zaken die we al hebben ontdekt”, glimlacht Croenen.

Je kan het ‘Medieval Manuscripts in Flemish Collections’-project op de voet volgen via hun twitter-pagina: https://twitter.com/MMFCbe
Stimmt etwas nicht auf dieser Website oder ist etwas unklar? Melden Sie es uns.